Egpyt, Soomaaliya ayaa diiday siyaasadda hal dhinac ee GERD ee Itoobiya oo ay ku tilmaantay “khatar ku ah amniga gobolka”

Madaxweynaha Soomaaliya, Xasan Sheekh Maxamuud ayaa Isniintii kula kulmay Qasriga Madaxtooyada Al-Itixaadiya ee magaalada Qaahira Madaxweyna...

Madaxweynaha Soomaaliya, Xasan Sheekh Maxamuud ayaa Isniintii kula kulmay Qasriga Madaxtooyada Al-Itixaadiya ee magaalada Qaahira Madaxweynaha Masar Abdel Fattah El-Sisi, halkaas oo ay labada hoggaamiye ee Afrikaanka ah uga wada hadleen horumarka iyo cascas.  amniga badda iyo arrimaha gobolka sida dhismaha biyo xidheenka Grand Ethiopian Renaissance Dam (GERD) ee webiga Blue Nile.

War-murtiyeed ay si wada jir ah u soo saareen wadahadalkooda ka dib, Madaxweyne Sisi waxa uu ku sheegay in isaga iyo Madaxweyne Maxamuud ay ka wadahadleen “khatarta ay leedahay siyaasadaha midaysan” marka la fulinayo mashaariicda wabiyada ee mara wadamo badan.

"Waxaan ku heshiinay khatarta ay leedahay siyaasadaha hal dhinac ah ee ku saabsan mashaariicda wabiyada caalamiga ah, iyo sidoo kale in aan laga fursan karin ballanqaadka maamulaha iskaashiga iyo la tashiyada hore ee dawladaha hoose si loo hubiyo in aan waxyeello loo geysan midkoodna," ayaa lagu yiri qoraalka.  .

Sisi ayaa intaa ku daray in labada hogaamiye ay ka wadahadleen baahida Itoobiya ay u qabto inay kala tashato daneeyayaasha gobolka marka loo eego shuruucda caalamiga ah iyo in heshiis dhab ah laga gaaro hawlgalka buuxinta GERD.

Afhayeen u hadlay madaxweynaha Masar El-Sisi ayaa sheegay in kulanka uu ku saabsanaa xiriirka "taariikhda iyo walaaltinimada" ee labada dal ee Afrika.

Dhismaha GERD ee 2011 ayaa si weyn u xumeeyay xiriirka Masar iyo Itoobiya, gaar ahaan ka dib markii Itoobiya ay billowday buuxinta kaydka biyaha waxayna ka codsatay beesha caalamka in lagu cadaadiyo Itoobiya inay gaarto heshiis sharci ah.

Itoobiya waa dal doob ah oo kor u kaca oo dhulkiisa sare uu ka helo in ka badan afar meelood saddex meel biyaha ku qulqula wabiga Niil.  Itoobiya waxa ay ku doodday in ay xaq u leedahay in ay gurato tamarta Korontada si ay awood ugu yeelato dalkeeda oo ay dadkeeda uga faa’iidaysato iyada oo aan saamayn weyn ku yeelan qulqulka biyaha ee dalalka hoose.

Masar oo si gaar ah ugu tiirsan biyaha webiga Niil, ayaa ku doodday in 1959-kii heshiis dhexmaray Masar iyo Suudaan – kaas oo labada dawladood siinaya in si buuxda loo maamulo – uu nidaamiyo qaybsiga biyaha Niilka, balse Itoobiya way diiday dooddan.

Ururka Jaamacadda Carabta oo ay Soomaaliya xubin ka tahay ayaa Itoobiya ugu baaqday inay ixtiraamto Masar iyo Suudaan Xuquuqda Niilka, waxayna Golaha Ammaanka ee Qaramada Midoobay ugu baaqday inuu soo farageliyo arrintan.

Labada webi ee ugu waaweyn Soomaaliya – Jubba iyo Shebelle – waxa ay ka soo bilowdaan dalka Itoobiya, waxayna maraan dhinaca koonfureed ee dalka oo ah halka ay ku nool yihiin Soomaalida.

Bayaanka wadajirka ah ee Isniintii ayaa sheegay in Soomaaliya ay ku jirto xaalad diblomaasiyadeed oo liidata.  Maamulkii hore ee Maxamed Cabdullaahi Farmaajo ayaa xiriir dhow la sameystay Addis Ababa, waxaana heshiis saddex geesood ah oo difaaca iyo amniga ah la saxiixday Eritrea.

Hadalkan ayaa ku soo beegmaya xilli uu magaalada Qaahira ee caasimadda dalka Masar uu gaaray ergayga gaarka ah ee Mareykanka u qaabilsan Geeska Afrika Mike Hammer, si uu ula kulmo madaxda Masar, isagoo isku dayaya inuu heshiis ka gaaro GERD.  Hammer ayaa todobaadkan sii socon doona Addis Ababa si uu wadahadalo lamid ah ula yeesho madaxda Itoobiya.

Wadahadaladii u dambeeyay ee Itoobiya iyo Masar 2018 ayaa fashilmay.